Elewacje – zastosowanie wypraw wierzchnich

Elewacje – zastosowanie wypraw wierzchnich

Wyprawy wierzchnie, to dekoracyjne wykończenie, głównie elewacji, stosowane najczęściej na systemach ociepleń. W ostatnim czasie spotyka się te materiały w formie dekoracyjnych aplikacji, również we wnętrzach.

Zamiast popularnego do niedawna kornika 

Ze względu na coraz ostrzejsze normy cieplne, odchodzi się od budowania murów jednowarstwowych bez ocieplenia. Z kolei mury warstwowe z ociepleniem wewnątrz wykańczane są przeważnie klinkierem lub kamieniem. Na elewacjach coraz częściej można zauważyć współczesne wykończenia, np. szkło fasadowe. Widać także ciągłe poszukiwania w tworzeniu nowych form z istniejących już materiałów. Bardzo popularnej do niedawna faktury rowkowej, zwanej także kornikiem, praktycznie już się nie stosuje. Zamiast tego, można zauważyć nowe wyprawy imitujące materiały naturalne, jak kamień, beton lub cegłę klinkierową. 
Niezależnie od materiałów, samo wykonanie oraz ostateczny wygląd leżą w rękach wykonawcy. W zależności od użytego spoiwa – akryl, silikat, silikon – materiały dostarczane są w formie mokrej w wiaderkach lub w postaci suchej (mineralnej) w workach, do zarobienia z wodą na budowie. Tynki mineralne, oparte na wapnie i cemencie, stosowane są od lat, a ich trwałość jest dobrze znana, jednak ze względu na ograniczoną paletę barw oraz zalecaną egalizację (jednokrotne malowanie farbą) wykonawcy starają się ich unikać. Najczęściej wykonywane są one na obiektach zabytkowych, zgodnie z zaleceniami konserwatora. 

Dla ozdobienia i dla ochrony 

Tynki elewacyjne, zwane także dekoracyjnymi, nie tylko zdobią elewację budynku, ale też chronią ściany zewnętrzne przed zmiennymi warunkami atmosferycznymi. Duży wpływ na wytrzymałość i trwałość ma podłoże, na którym położony jest tynk. Materiał bezpośrednio na murze jest trwalszy od tego samego materiału położonego na systemie ociepleń. Używane powszechnie w systemach ociepleń materiały termoizolacyjne – styropian i wełna – mają dobre parametry izolacji termicznej, nie są jednak twarde i mocne. Twardość podłoża, decydującą o trwałości wypraw wierzchnich – dekoracyjnych, uzyskuje się poprzez wykonanie zbrojonej siatką warstwy klejowo-szpachlowej. Pod względem mechanicznej wytrzymałości jest jednak znacznie słabsza, niż mur jednowarstwowy. Jest to głównym powodem większej ilości mechanicznych uszkodzeń wypraw dekoracyjnych na ścianach docieplonych, w stosunku do tynków dekoracyjnych na ścianach jednowarstwowych. Jeszcze 10–15 lat temu większość murów była tynkowana tradycyjnymi tynkami i bezpośrednio malowana. Dekoracyjne tynki cienkowarstwowe na szerszą skalę weszły na rynek wraz z systemami dociepleń. Dostępne w szerokiej gamie kolorystycznej i różnych grubościach ziarna, pozwalają dowolnie kreować wygląd elewacji. 
Dekoracyjne tynki cienkowarstwowe są ostatecznym wykończeniem systemu ociepleń opartego na styropianie lub wełnie mineralnej. Tynk dekoracyjny to jeden z elementów systemów ociepleń zwanych dawniej metodą lekko-mokrą, potem BSO (Bezspoinowy System Ociepleń), obecnie obowiązująca nazwa to ETICS (External Thermal Insulation Composite System), złożony system izolacji cieplnej z wyprawami tynkarskimi.

Jaki tynk na jaki materiał izolacyjny? 

W zależności od zastosowanego materiału izolacyjnego, wyprawę wierzchnią można wykonać tynkiem mineralnym, akrylowym, silikonowym lub silikatowym. 

System z użyciem styropianu można wykończyć każdym rodzajem tynku. Do izolacji z wełny mineralnej, ze względu na jej dyfuzyjność, polecane są jedynie tynki mineralne, silikatowe i silikonowe. Przy wyborze tynku dekoracyjnego warto wziąć pod uwagę lokalizację budynku. Bliskie tereny zielone, zbiorniki wodne oraz ruchliwe ulice, mają wpływ na czas brudzenia się elewacji. Informacje o lokalizacji, już na etapie projektu, pozwolą dobrać odpowiedniego rodzaju tynk, który zapewni trwałość elewacji na wiele lat i stworzy ochronę przed zabrudzeniem i rozwojem mikroorganizmów. Duże znaczenie dla trwałości ma także dobór kolorystyki oraz rodzaj struktury. Ciemne kolory pochłaniają promienie słoneczne, powodują nagrzewanie powierzchni. Jaśniejsze kolory odbijają słońce. Grubsze struktury sprzyjają zatrzymywaniu się wody i zanieczyszczeń na powierzchni elewacji.

Poprawnie zaprojektowana i wykonana elewacja zachowuje architekturę budynku, podkreśla najważniejsze elementy architektoniczne. Niestety wiele prac remontowych, zwłaszcza przy termomodernizacji obiektów zabytkowych, powoduje bezpowrotną utratę pierwotnego wyglądu i cech obiektu zabytkowego. Najczęściej następuje „oczyszczenie” z dekoracyjnych elementów architektonicznych. Próby odtwarzania pierwotnego detalu wykonanego w zaprawach we współczesnych materiałach (najczęściej to styropian), powodują powstawanie uproszczonych replik o wątpliwej wartości. O trwałości takich elementów ze styropianu w stosunku do historycznych wypraw nie ma nawet co mówić. Dlatego też wszystkie obiekty zabytkowe, nie tylko te wpisane w rejestr zabytków, powinny być pieczołowicie odbudowywane – remontowane. Zachowanie jak największej ilości substancji oryginalnej, pozwoli przy kolejnych (nieuchronnych) remontach na zachowanie oryginalnego wystroju. Zniszczenie oryginalnych elementów i zastąpienie ich, najczęściej uproszczonymi, schematycznymi kopiami ze styropianu uniemożliwi jakiekolwiek późniejsze odtworzenie. 

Przeciętny odbiorca widząc elewację, zapamiętuje jej formę – czym bogatsza, dekoracyjna tym lepiej się ją pamięta. Proste powierzchnie oklejone systemem ociepleń, nawet przy bogatej kolorystyce, umykają z pamięci. Jest to tym bardziej ważne przy coraz liczniejszych iluminacjach obiektów zabytkowych i ich otoczeniu. To, co można zaobserwować w ciągu dnia, gdy światło słoneczne „rysuje” elewacje łamiąc się na elementach architektonicznych, widać dokładnie podczas świetlnej iluminacji. Elementy architektoniczne, które dekorowały historyczne elewacje, przy współczesnych budynkach zastępowane są różnymi aplikacjami i wstawkami, często z różnych materiałów. Opracowuje się także zupełnie nowe materiały, które umożliwiają praktycznie nieograniczone możliwości kształtowania powierzchni różnymi narzędziami. Wszystko zależy od wizji projektantów, rąk i umiejętności wykonawcy. 

Decyduje spoiwo 

Mimo tych różnych nowości materiałowych i stosowanych rozwiązań wszystkie wyprawy wierzchnie, tynki dekoracyjne, można podzielić na grupy ze względu na użycie spoiwa. To rodzaj spoiwa ma zdecydowanie największy wpływ na zachowanie materiału, jego trwałość i możliwość obróbki. Zachowanie materiału, zależnie od spoiwa, spowodowało pojawienie się różnych hybryd tynków, np. mineralno- żywiczny, silikatowo-silikonowy, itp. Z jednej strony łączenie różnych spoiw powoduje powstanie nowych modyfikowanych materiałów o polepszonych cechach i właściwościach. Jak większość nowości, właściwości i trwałość takich materiałów będzie można sprawdzić dopiero po czasie. 
Najbardziej tradycyjnym, klasycznym tynkiem dekoracyjnym jest tynk mineralny, który dostarczany jest w workach w formie suchej, wymaga jedynie dolania wody. Ograniczona paleta barw wynika ze składu chemicznego zaprawy. Zawartość wapna powoduje, że używane pigmenty muszą być trwałe, aby wytrzymać silnie zasadowe środowisko. Należy jednak mieć świadomość, że jeśli pigment wytrzyma środowisko wapna, to otaczające nas woda, czy powietrze, nie są dla niego groźne. I choć do wyboru mamy głównie kolory o małym nasyceniu barwy, to nie zmienia się ona przez wiele lat. Inaczej wygląda wiele barw intensywnie nasyconych, które już po 2-5 latach, w skrajnych warunkach są znacznie jaśniejsze.

Wybrane techniki do wykonania Modelowanym tynkiem dekoracyjnym Baumit CreativTop.

Największą zaletą tynku elewacyjnego mineralnego jest jego trwałość, która, co ciekawe, wzrasta wraz z upływem czasu. Największa różnicą w stosunku do pozostałych spoiw to największa paroprzepuszczalność oraz całkowita niepalność. Jeśli zatem zależy nam, aby ściany budynku „oddychały” lub podłoże jest lekko zawilgocone, warto otynkować je tym rodzajem zaprawy. Tynk ten jest wysoce alkaliczny, dzięki czemu posiada wysoką odporność na algi i porosty. Jednak ten rodzaj tynku, przygotowywany na budowie poprzez dolanie odpowiedniej proporcji wody, wymaga od wykonawcy większej staranności i stabilnych warunków pogodowych. Większość producentów zaleca również egalizowanie (jednokrotne malowanie) celem wyrównania koloru oraz dodatkowego zabezpieczenia przed nasiąkaniem wodą opadową. Te dodatkowe zabiegi powodują, że mimo niewątpliwych zalet i stosunkowo niskiej ceny, coraz mniej wykonawców podejmuje się ich wykonania. 

Tynki akrylowe, silikonowe i silikatowe dostarczane są w formie mokrej masy w wiaderkach, którą należy jedynie przemieszać przed aplikacją na ściany. Gotowy produkt akrylowy przyśpiesza wykonanie i minimalizuje możliwości błędów kolorystycznych. Użyte spoiwa powodują, że tynki te w przeciwieństwie do mineralnych, są uważane za bardziej „elastyczne”. Należy jednak pamiętać, że trwałość ostatecznych wypraw zależy od podłoża – niestabilne, spękane, pokryte tymi tynkami powierzchnie, także będą pękać.

Ważne cechy tynków akrylowych, silikonowych i silikatowych

Ważne cechy tynków akrylowych, silikonowych i silikatowych 

Tynki akrylowe, silikonowe i silikatowe charakteryzuje niska nasiąkliwość i mała paroprzepuszczalność. Powłoka wykonana tynkiem akrylowym tworzy dość szczelną warstwę. Warto podkreślić, że jest to materiał bardzo łatwy do nakładania na ścianę, dlatego powszechnie stosowany przez wykonawców. Producenci oferują dużą różnorodność kolorystyczną i, co ważne, tynki te mogą mieć mocne, nasycone barwy, niemożliwe do osiągnięcia w tynkach mineralnych. Odmianą tynków akrylowych są tynki mozaikowe, produkowane na bazie naturalnych, barwionych kruszyw, które są zatapiane w transparentnej dyspersji akrylowej. Dzięki temu efekt dekoracyjny jest niezwykle atrakcyjny. Co więcej, mozaiki charakteryzują się wysoką trwałością i odpornością mechaniczną, dlatego też wykorzystuje się je głównie na powierzchniach szczególnie narażonych na uszkodzenia, np. na cokołach ocieplanych budynków. Nakładane bezpośrednio na ściany wymagają suchego, stabilnego podłoża. Tynki mozaikowe są najbardziej odporne na działanie wody i uszkodzenia mechaniczne ze wszystkich opisywanych tynków. 

Tynki silikonowe uznawane są za najlepsze spośród cienkowarstwowych tynków dekoracyjnych. Użyte spoiwo silikonowe zabezpiecza przed nasiąkliwością nie ograniczając paroprzepuszczalności. Na warstwie tynku silikonowego tworzy się specjalna powłoka, z której przy opadach deszczu zmywane są zanieczyszczenia i przez to są one określane mianem „samoczyszczących”. Podobnie jak tynki akrylowe, tynki silikonowe są „elastyczne”, a przez to odporniejsze na rysy i pęknięcia. Warto zaznaczyć, że jednocześnie są one mniej podatne na różnice temperatur i wilgotności podczas wykonywania, w stosunku do tynków mineralnych. Oferowane są w wielu kolorach i strukturach. 

Tynki silikatowe, oparte o szkło wodne potasowe, jako jedyne wchodzą w reakcje chemiczną z podłożem, wiążąc się z nim trwale. Wymagają jednak ścisłego przestrzegania rygoru wykonawczego i zaleceń producenta, zwłaszcza odnośnie warunków pogodowych. Tynki te są wysoce alkaliczne (tak jak mineralne), co powoduje, że stanowią naturalną barierę przed atakiem alg i grzybów, bądź innych mikroorganizmów. Konieczne jest dobre zabezpieczenie szyb oraz powierzchni klinkierowych podczas wykonywania, gdyż tynk wchodzi w reakcje chemiczne z podłożem, co zapewnia wieloletnią trwałość, ale jest praktycznie nie do usunięcia z szyby, klinkieru, itp., gdy zaszły chemiczne reakcje. 

Opisywane cechy materiałów w zależności od użytego spoiwa dotyczą także farb wapiennych, akrylowych, silikatowych i silikonowych.

Artykuł pochodzi z
Głos PSB

Czy artykuł był przydatny?

Dziękujemy. Podziel się swoją opinią.

Czy możesz zaznaczyć kim jesteś?

Dziękujemy za Twoją opinię.

 
Artykuł powstał przy współpracy Baumit Sp. z o.o. Baumit Sp. z o.o.